|
Uitgeverij De Ster Breda
Illustraties: Munin Nederlander, tenzij anders vermeld.
Muziek: Frans Smit.
CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek Den Haag.
Copyright© 1993
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,
of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige
andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any other
form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior written permission of the publisher.
ISBN 9065560270
Deze uitgave kwam tot stand met behulp van de volgende personen
en instellingen:
Financiering: De leden van de financienngskring van de Stichting
Dichtdoor en van het Assurantie- en financieringskantoor J.N. Wink
en Zn.
Korrektie: Hans v.d. Willigen, Anja v. Vliet,
Public Relations: Alja Wormgoor-Werz (†), Wim Leys, Paul Wink.
Zetwerk: Saahabi Leenheer, Bente Tielkemeyer.
Gedrukt in een oplage van 500 exemplaren, waarvan de eerste 100 genummerd en de eerste 40 genummerd en gesigneerd.
VOORWOORD
Deze bundel is de opvolger van de gedichtenbindel DIT, Hilarion, Nijmegen, 1982. De hier bijeengebrachte gedichten schreef ik tussen
1982-1992. Ze zijn niet in volgorde van ontstaan gerangschikt, maar geordend in deelbundels die elkaar aanvullen. Bij enkele van
de vijftien deelbundels is een pagina aantekeningen gevoegd. De vier deelbundels die elk uit één lang episch gedicht
bestaan, zijn van een korte introduktie voorzien. De bundel bevat illustraties en enkele pagina's muziek bij een paar verzen uit
de laatste deel bundel.
De deelbundel KITESJ verscheen eerder in: KITESJ EN DE RUSSISCHE GRAALLEGENDEN, De Ster, Breda, 1988,een geestes-wetenschappelijke
studie van mijn hand over het Russische Graal-christendom, waarvan W.J. Belski's lange vertaalde gedicht 'Kitezj' -als zijnde een
vervolg op de zogenaamde Kerkslavische Kitesj-legende - een eigentijds aspekt vormt.
Een woord van oprechte dank aan allen die in de colofon worden genoemd.
In het bijzonder dank ik mijn heengegane vrouw Alja Wormgoor-Werz, die mij in alles altijd trouw terzijde stond. Zonder de arbeid
en de financiële ondersteuning van mijn vrienden en verwanten zou deze publikatie niet tot stand zijn gekomen.
Munin Nederlander
INHOUD
|
VOORWOORD
|
7
|
Eric van Os
|
55
|
|
| |
|
Martin van Bemmelen
|
56
|
|
|
INHOUD
|
9
|
Tom Tillemans
|
57
|
|
| |
|
Lydia van der Meulen-Smit
|
58
|
|
|
Toeeigeningsvers
|
15
|
Jelle van der Meulen (eersteversie)
|
59
|
|
| |
|
Jelle van der Meulen (tweede versie)
|
60
|
|
|
NATUUR
|
17
|
Michiel Strategier
|
61
|
|
| |
|
J.E.
|
62
|
|
|
Het eeuwig vrouwelijke in de natuur
|
19
|
H.V.
|
63
|
|
|
Herfst
|
21
|
N.N.
|
64
|
|
|
Winter
|
23
|
Grafschrift N.
|
65
|
|
|
Voorjaar
|
25
|
Wensspiegel voor kinderen
|
67
|
|
|
Zomer
|
26
|
De wens van Anneke
|
|
|
|
Pruimeboompje
|
27
|
De wens van Kees (eerste versie)
|
|
|
|
Bromvlieg
|
29
|
De wens van Kees (tweede versie)
|
|
|
|
Muis
|
31
|
De wens van Margreet
|
|
|
|
Slak
|
33
|
De wens van Anton
|
|
|
|
Jonas I
|
34
|
De wens van Anke
|
|
|
|
Jonas II
|
35
|
De wens van Joris
|
|
|
|
Barricade
|
37
|
|
|
|
|
Ofim
|
39
|
VOOR DE HELIAND
|
73
|
|
|
- Aantekeningen
|
41
|
|
|
|
| |
|
Dwergenbochel
|
75
|
|
|
DE VRIENDEN
|
43
|
Liliputter
|
76
|
|
| |
|
Vraatzuchtige
|
78
|
|
|
Alja Wormgoor-Werz I
|
45
|
Lijdster aan anorexia nervosa
|
79
|
|
|
Alja Wormgoor-Werz II
|
46
|
Reus
|
82
|
|
|
Adrie Wormgoor-Bouter
|
47
|
Smetvreeslijder
|
83
|
|
|
Gerrit Wormgoor
|
48
|
Dompteur
|
84
|
|
|
Hannie Wormgoor
|
49
|
Eunuch
|
85
|
|
|
Henno Wormgoor
|
50
|
Hartstilstand
|
86
|
|
|
Ab Straatman
|
51
|
Kastanje
|
87
|
|
|
Robert Herold
|
52
|
Dief
|
88
|
|
|
John Brugman I
|
53
|
|
|
|
|
John Brugman II
|
53
|
|
|
|
|
Frans Smit
|
54
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
De droom van M.
|
89
|
Eenzaamheid
|
141
|
|
|
Tbc-patiënt
|
91
|
Gebed
|
142
|
|
|
Blik
|
92
|
Faun
|
143
|
|
|
Dood
|
93
|
Bezoek
|
145
|
|
|
- Aantekeningen
|
95
|
Gnom
|
147
|
|
| |
|
Mannequin I
|
148
|
|
|
BIOGRAFIE
|
97
|
Magie parerend
|
149
|
|
| |
|
Affichebedrog
|
151
|
|
|
Ter attentie van Eelce Vrient
|
99
|
N.'s klacht
|
152
|
|
|
Totaal
|
100
|
Bruid
|
153
|
|
|
Mondjesmaat
|
101
|
Foto
|
154
|
|
|
Science Promoting
|
103
|
Strategie
|
155
|
|
|
Magie
|
105
|
|
|
|
|
Reïnkarnatie I
|
107
|
GOED
|
159
|
|
|
Seppoekoe
|
108
|
|
|
|
|
Aken
|
109
|
Parfait
|
161
|
|
|
Reykjavik (Rookbaai)
|
110
|
De oproep van het L.R. -
september 1972; in het
hart der nacht
|
163
|
|
|
Huwelijk
|
111
|
|
|
Geharnast
|
112
|
|
|
Hoogtevrees
|
113
|
Puur
|
164
|
|
|
Grafschrift
|
114
|
|
|
|
|
Reïnkarnatie II
|
115
|
HET LIED VAN HEER HALEWIJN
|
167
|
|
|
Rusland 2550 AD
|
117
|
|
|
|
|
Oost-West-Midden
|
118
|
- Inleiding
|
169
|
|
|
Motto
|
119
|
Grondtekst en transkriptie
|
170
|
|
|
Het is
|
120
|
- Tekstverklaring
|
181
|
|
| |
|
|
|
|
|
KWAAD EN GOED
|
123
|
SIR GAWAN EN LADY RAGNELL
|
183
|
|
| |
|
|
|
|
|
KWAAD
|
125
|
- Inleiding
|
185
|
|
| |
|
Gedicht
|
187
|
|
|
Storm
|
127
|
- Tekstverklaring en Aantekening
|
203
|
|
|
Mariene
|
128
|
|
|
|
|
Diva
|
129
|
ANDROGYN
|
205
|
|
|
Zomerpark
|
131
|
|
|
|
|
Mutatie
|
134
|
Ontmoeting I
|
207
|
|
|
Schaduwtechniek
|
135
|
|
|
|
|
Sprinkhaan
|
137
|
|
|
|
|
Dwergennacht
|
139
|
|
|
|
|
Van kwaad tot erger
|
140
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
Woord om Woord
|
209
|
Meester
|
257
|
|
|
Voortijd I
|
211
|
Slechtvalkengel
|
258
|
|
|
Voortijd II
|
213
|
Dwarsligger
|
259
|
|
|
Voortijd III
|
215
|
Coach
|
261
|
|
|
Ontmoeting II
|
216
|
|
|
|
|
Toetsing
|
217
|
KITESJ
|
263
|
|
|
Standbeeld
|
219
|
|
|
|
|
Afscheid
|
220
|
a. Voorwoord bij de Kerkslavische
versie van de Kitesjlegende
|
267
|
|
|
Treurlied
|
221
|
|
|
Onmogelijk
|
223
|
b. De vertaalde prozatekst van die
legende (HET BOEK)
|
269
|
|
|
Bij voorbaat
|
224
|
|
|
Hart (vertaling van een
gedicht van Christian
Morgenstern)
|
225
|
a.b. Voorwoorden bij de versie van
W.J. Belski van die legende
|
285
|
|
|
c. De vertaalde poëzietekst ervan,
Bélski's gedicht, Akte I, II, III, IV
|
289
|
|
|
Conjunct
|
227
|
|
|
Geheel en ten dele
|
229
|
Kitesj; Voorschouw
|
387
|
|
|
Androgyn I
|
230
|
Dick's droom over Kitesj (22/23
april 1988)
|
389
|
|
|
Androgyn II
|
231
|
|
|
Androgyn III
|
232
|
|
|
|
|
Sopraan-tenor
|
233
|
EUGENETIEK
|
393
|
|
|
Ballet
|
234
|
|
|
|
|
Tekst
|
235
|
Verschil
|
395
|
|
| |
|
Moeder
|
397
|
|
|
SPARRINGPARTNER
|
237
|
Eugenetiek I
|
398
|
|
| |
|
Eugenetiek II
|
399
|
|
|
BEELD VAN LICHT
|
239
|
Evocatie
|
400
|
|
| |
|
|
|
|
|
Spiegel
|
241
|
TERUGBLIK
|
403
|
|
|
Mariaplein
|
242
|
|
|
|
|
Zij (vrij naar een vers van Rumi)
|
243
|
Oefening
|
405
|
|
|
Schutsgeest
|
245
|
Littekens
|
406
|
|
|
Statue
|
247
|
Verkering
|
407
|
|
|
List
|
248
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
BEELD VAN VUUR
|
251
|
OBELISK
|
467
|
|
| |
|
|
|
|
|
Mes
|
253
|
De Verloren Zoon
|
469
|
|
|
Gebed
|
255
|
Kerstmis
|
470
|
|
|
Schaduw
|
256
|
Pasen
|
471
|
|
| |
|
Gids
|
472
|
|
|
TECHNIEK
|
409
|
Verjaardag
|
473
|
|
| |
|
Christus' Wederkomst
|
475
|
|
|
De crypt van sneeuw oftewel
de Shelegcrypt (citaat)
|
411
|
2528 AD
|
479
|
|
|
Christus
|
480
|
|
|
Microcosmos
|
415
|
Gebed
|
481
|
|
|
Fragment (vertaling/transkriptie van
een gedichtfragment van Johannes
von Guenther)
|
416
|
|
|
|
|
MUZIEK
|
485
|
|
| |
|
|
|
Kitesj' herrijzenis (slotvers)
|
505
|
|
|
Tempel
|
418
|
Kitesj' herrijzenis (slotvers)
|
505
|
|
|
Ransom
|
419
|
|
|
|
|
Hemelvaart
|
420
|
|
|
|
|
De Shelegcrypt
|
421
|
|
|
|
|
Alètheia
|
423
|
|
|
|
|
De arbeid die Eros adelt voor Psyché
|
424
|
|
|
|
|
Het lijden van Psyche voor Eros
|
426
|
|
|
|
|
De droom van Wim Leys,
begin november 1985
|
431
|
|
|
|
| |
|
|
|
- Aantekeningen
|
433
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
HET DROOMLIED VAN OLAF
|
435
|
|
|
|
|
ASTESON
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
- Inleiding
|
437
|
|
|
|
|
Gedicht I, II, III, IV, V, VI.
|
457
|
|
|
|
|
J.CH.
|
457
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
DOMINICAAN EN MOOR
|
459
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
Antroposofen
|
461
|
|
|
|
|
Evolutie I (transkriptie van
een gedicht van Christian
Morgenstern)
|
462
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
|
|
Evolutie II (transkriptie van
een tekst van Rumi)
|
464
|
|
|
|
| |
|
|
GEDICHTEN
 |
Toeegenigsvers
Dit is de wereld van schijn
waarop wij te gast zijn
en voort moeten, tot we
begrijpen dat lust en verdriet
er niets meer toe doen,
omdat we roerloos zijn
geworden en van niemand
gescheiden in het gevoel.
|
|
BROMVLIEG
Ik ben de zoemer Brom,
kriskrasse ééndagvlieger,
zwart,
de Artapappa onder vliegen.
De mensen zeggen: - Bah,
alweer zo'n viezerd.
Ze trachten me te vangen als
ik om te smullen poep
verwissel voor hun snoep -.
Maar ik ben handiger dan zij:
Wanneer ze meppen, vlieg ik
absoluut niet van ze weg, -
maar naar ze toe.
Een tik! Mis!
Ik schrik niet eens,
herstel me vliegensvlug
voor een herhalingsexercitie;
ik, simpel parasiet,
slechts vlieger van beroep,
vertrouw op m'n geluk.
|
|
J.E.
Satansdag kwam ik tot zelfkennis,
zwarter dan heiligschennis:
In het Vesuviusvuur van mijn schuimende buik
huist de zwarte trompetkever
Amrachar:
Eén meter lang,
één meter breed,
één meter hevig onkuis.
Toen hij vernam, dat ik zag
hoe intens hij er was,
hield hij meer dan een beest in mij huis.
Ruim een uur per minuut
moest ik toen met hem leven,
decennia lang. Gekoppeld en bang.
Op den duur vond ik rust,
had geluk en betrad op de wijze die mij,
enkel mij, op het lijf staat geschreven,
de weg van de Roos en het Kruis.
Ik versliep misschien niet
mijn Bevrijdingsdag,
waarop God mij het Kwaad heeft vergeven.
|
|
N.N. (†)
God liet mij leven, zo zonder maat,
dat ik vandaag over tachtig jaar heen groei.
Eerst werd ik oud, toen moe, toen dwaas.
Zachter dan suiker vocht zoet maakt
lijkt nu mijn huid te ontrimpelen.
Maan vult mijn maag.
Zon goudt mijn borst. Wat een ochtend!
Vol van het feest der vlinderen
voel ik mij langzaam verkinderen.
|
|
SEPPOEKOE
Ritueel kerf ik mijn buik.
De ochtend juicht
nu iedere avond is vergeten.
Het zelfmoordmes geneest.
Naar dit uur heb ik toegeleefd.
Geen geluid.
De tatami en 't witte kleed
lagen een leven lang gereed.
Het Joshitómozwaard
hijgt in zijn nauwe schede.
Ik hoor de bloemen breken.
En de rijst.
Er gaat niets fout.
Mijn secondant is té bedreven.
Hij krijgt mijn laatste woord:
- Verlos me van de pijn,
niet voor de tweede snede -.
O, ik ben samoerai.
Naar dit uur heb ik toegeleefd.
|
|
SPRINKHAAN
(Bij een houtsnede van Escher)
Ik lig terneer in een crypt, dood,
nog vervlakter dan horizontaal,
met wijn en brood,
gist voor een laatst' avondmaal.
Slapende zou ik mij kunnen warmen
aan weleer, - ik was een groot heer -,
ware het niet dat ik hier
word benaderd door een dier.
Het scheert over mij heen,
veegt uit mijn hart bloed en naam,
zetelt vertrouwelijk
op mijn nu ouwelijk bruidegomsdeel.
Het rituaal van het boze kontakt start.
O, ik paar met een bidsprinkhaan.
|
|
FAUN
Ik ben een faun
in 't diepst van mijn verlangen.
Eén keer te paren met een vrouw
van vlees en bloed
is waar het mij om gaat:
't Bokscelibaat maakt mij maar down
en hangerig.
Staart, vacht en poten til ik in
de broek en jas van een charmeur.
Een after-shavegeur hult mij in een heer-lijk waas.
U kunt mij Maurits noemen.
En nu mevrouw ...
begeef ik me naar jou.
Ik voel je ziel al warmer worden.
- Omdat ik lang voordien
je in 't geheim beviel? -
Je ademhaling wordt,
zodra we oog in oog staan,
als een actinide* instabiel.
* radioaktief element
|
 |
VOORTIJD II
Ooit, in de bijslaap, verschierp ik
je voelspriet en meeldraad:
De raadsel organen waardoor we al parende
zelf verkinderden. Liefste, we waren
uniek.
Maar.. nu je slaapt met je hoofd van me af,
word ik oud. Ik neem wraak,
knip het mooiste en liefste orgaan van je af.
We zijn ziek; hinderen elkaar uit alle macht,
radeloos, redeloos, blind van verdriet.
In ons schuimt pauzeloos erotiek.
|
|
VOORTIJD III
Gewichtloos, in het Witland van eertijds,
vielen we samen, overmand
door slaap en één van hart.
Maar door een kleinigheid,
ik weet niet wat,
begonnen we als razenden te draaien,
oog om oog en tand om tand.
Hoe vrees ik nu de tol die we betalen.
Ik knipte het volmaaktheidsvlies
uit je intiemste delen.
En spande het als vel
om 't raamwerk van een reuzentrom
en trommelde daarop een vers per dag.
Ik riep je om te paren.
Toen groef ik, levende uit alle macht, me niettemin een donker graf. En legde me daar in,
tenslotte dood door een behoefte aan de strengste straf.
|
 |
 |
STANDBEELD
Versteend in net die handeling
waarmee ik je heb overmand,
heeft weer en wind ons transparant gemaakt.
We zijn een paar, tot beeld verstand. Het is te zien hoe je organen branden onder mijn glazen huid en haar.
|
|
TREURLIED
Na jaren weet ik je begraven
in wat ik door de tijd vergeet.
En dat we duizelend paarden
onder een hoek van 1000 graden
geloof ik achteraf niet meer.
De spanning in de lucht
was toen als nu
1 atmosfeer.
Nu al gelukt het niet
je en profile te tekenen.
Je ledematen twijgen weg
tot strepen,
zielloos, ongepassioneerd.
Ik droom je aan de keerzij van de wereld
tot een kegel, leeggesneden,
met een lege buik.
Het juicht me - zonder partner - op tot teelt.
In laatste teling - deze treurzang - dwing ik je
een laatste tel tot leven, -
waarna ik je vergeet.
|
|
ANDROGYN I
Hardnekkig zoekend naar contact met jou
word ik, uiteindelijk bij jou,
als man zachtvochtig als een vrouw.
Jij slaat, als vrouw jezelf vermannend, plots
je haar en armen om mijn tors. Ik voel
hoe zich daardoor mijn rug herschoudert
en verbladt. Je har(d)t je in mijn borst,
maar zonder in het bloed de overhand te nemen.
Je benen staan in die van mij geplant:
We dwalen van vandaag af
geen seconde van elkander af.
Wanneer we van elkaar het fijne willen weten
voelen we elkaar niet langer aan de tand:
Ons inzicht in de ander werd constant.
|
|
ANDROGYN II
Bij 't wisselen van de laatste kus
heb jij je in mij afgedrukt,
doordringender dan oog in oog,
totaler nog dan rug aan rug,
intiemer dan een engel bukt.
Dwars door mijn lippen neus en blik
gloeit jouw gezicht. Je borsten staan
op mijn borst stipt. Gewricht
schroeft in gewricht. De paring lukt.
Ik voel hoe zonder roes en lust
je bloed in mijn bloed groept,
vermenging zoekt. We zijn ons van
elkaar als stroom door draad bewust.
|
|
ANDROGYN III
Als grint op grond gestort,
zo zijn we op elkaar gevallen.
Maar hoe en waar is ons
uiteindelijk ontvallen.
We zijn na een kwartaal van 't sterrenjaar
misschien nog steeds een paar,
maar androgyn,
volledig van elkaar doordrongen.
Iets echter rest ons uit voorheen:
We graven alsmaar het verleden op,
en vinden in 't Illusium,
halfweg 't Spermatozoïcum,
twee mummies, naakt,
door hartstocht overmand.
We staan
verbijsterd aan de kant.
Zo zat dat dus, zo onverkort;
zo zijn we op elkaar gevallen,
als grint op grond gestort.
|
|
SOPRAAN-TENOR
Hoor! Onze stemmen paren zich sonoor,
- sopraan, tenoor -,
als hadden we elkaar
na 't slepend, uitgebreid recitatief
in dit duet lichamelijk lief.
Dit lied zal automatisch verdergaan,
zodra het met ons zingen is gedaan,
een halve toon verlaagd misschien
om dieper in te dringen in de ziel.
Hoor! Onze stemmen paren zich als maan en zon,
- mezzosopraan, basbariton -
|
|
TEKST
Ik taal naar tekst, ertssterk
en zo geweldig ritueel
dat zij je ogen, neus en mond verbeeldt,
je tors herschept,
je ledematen uit den doden wekt.
Ik vind een naam voor jou alleen
en sla die als een mantel om je heen.
Je staat me voor de geest,
van top tot teen.
Eén kleine, kleine stap nog maar,
dan zijn we weer een paar,
een paar in één, in mij alleen.
|
 |
SPIEGEL
Gezeten voor de spiegel valt
mijn beeld me op als iets
dat tegen zit:
Beslist, ik ben het;
maar niet zelf, niet stipt.
Het zit hem in het licht.
Vuur knispert
tussen mij en ik.
Ik merk: Ik ga gebrandmerkt met
mijn eigen aangezicht.
Ik kniel,
en ga gebukt
onder mijn eigen overwicht.
|
|
|
|