MUNIN NEDERLANDER
KITESJ

DE LEGENDE VAN HAAR HEMELVAART-
OF NEDERDALING IN HET SWETLI JARR ,-
in samenhang met de bylígni over o.a. DE TAFELRONDE VAN KONING WLADIMIR VAN KIEV
als voorspelling van
EEN CHRISTELIJK KOMMUNISME
IN RUSLAND

DEEL 1

Grondteksten, historische beschouwing, interpretaties.

Uitgeverij De Ster - Breda
Ginnekenweg 124, 4818 JK Breda, Tel.: 076 - 226700.

Dit boek is tot stand gekomen onder auspiciën van de Stichting Dichtdoor

Vertaling van de grondteksten (uit het Duits): Munin Nederlander
Omslag: Moeder Gods Feodorovskaja, Russisch, ca. 1800.
Het ikoon dat in de kerkslavische versie v.d. Kitesjlegende KITESJ wordt
binnengevoerd.

Copyrights© 1988 Uitgeverij De Ster - Breda.

ISBN 9065564411 NUGI:614

Uit deze uitgave mag uitsluitend iets verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm, opnamen, of op welke andere wijze ook, hetzij chemisch, elektronisch of mechanisch, na voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Anypart of this book may only reproduced, stored in a retrieval system and/or transmitted in any form, by print, photoprint, recording, or other means, either chemie, electronicormechanic, with the written permission from the publisher.

Deze uitgave kwam tot stand met behulp van de volgende personen en instellingen:
Korrektie: Bas van den Bosch
Public relation: Stichting Dichtdoor, Alja Wormgoor-Werz, Wim Leijs, Frans Smit, Gabriël Ruysenaars, Robert Herold (Duitsland)
Toelevering bronnenmateriaal: Wim Leijs, Gabriël Ruysenaars, Robert Herold (Duitsland)

Aan alle bovengenoemde personen mijn oprechte dank,
M.N.

VOORWOORD

Allen die in de colofon worden genoemd, verdienen een woord van oprechte dank. In het bijzonder dank ik mijn vrouw Alja Wormgoor-Werz en mijn vriend Bas van de Bosch. Zonder hun hulp zou deze publikatie in de verste verte niet tot stand zijn gekomen. Mijn vrouw aksepteerde dat ik in verhouding tot de omvang van dit werk er een onevenredig grote hoeveelheid tijd in heb moeten steken: het arbeiden aan het manuskript bleek zwaar.* Het begin van de in dit werk gegeven kommentaren op de Kitesjlegende en de Russische bylígni, — aan de hand van de vroege Russische geschiedenis —, is gebaseerd op een artikel van de Russische publicist Valentijn Tomberg, in het Duitse tijdschrift 'Antroposophie, Wochenschrift für freier Geistesleben', 13e jaargang nr.12, van 22 maart 1931.

In dat artikel, dat hier in vertaling is opgenomen, wordt de Kitesjlegende geïdentificeerd als de Slavische kultuurlegende. Het was Tomberg die met die identifikatie het eerst voor de dag kwam. Hem dank ik dus ook veel!
Het meeste dank ik de goede geestelijke machten. Dit boek draag ik op aan allen die het betreft.
Munin Nederlander

INHOUD

TOEEIGENINGSVERZEN

KITESJ I

Stad van het noorden,
stad van het oosten,
legendenbedekt
en de mooiste
van alle wereldsteden;
je uietorens wijzen
naar sprookjes van morgen
die niemand nog kent.
Kitesj tussen Wilna en Tasjkent.

Je grond straalt sterreglans.
De Dierenriem stroomt onder Russische voeten.
Moederland, draag ons! Voed ons!

Ergens in een schuur in een buitenwijk
slingert het witgoud ikoon
dat op U, Moeder, lijkt;
en waar ik 's nachts als Rus van droom.

De metrostations grenzen aan dwergzalen
en dat is hier geen bezwaar.
Want ze zijn schitterend. Honderden malen
per jaar reis ik erdoor en hoor
Uw stem uit de aarde.

KITESJ II

Kitesj, bestaat dat echt?
Moskou en Petersburg zijn niet bedoeld.
Noch Novgorod of Kiev:
heden en gisteren zijn uitgebloeid.

O, schitterend zijn Ruslands steden:
de adem van Kitesj verbreedt zich.
Flats en kazernes vervagen.
Heimwee naar morgen doorstraalt zelfs de stenen
waarmee het land wordt gebouwd.

Buk! Voel! De grond is zeer hecht en nog niet oud.
Verbroederend waait uit de lucht
sneeuw die verschillen bedekt.
Als Rus lukt het mij kersverse sporen te lezen.

Wat in het wit staat geschreven
is dit:
„sikkel en hamer
vallen weg,
sikkel en hamer
komen terug."

Blz. 62 en 63 uit de gedichtenbundel DIT van Munin Nederlander, 1982 Uitg.Hilarion, Nijmegen isbn 9070411067.

ALGEMENE INLEIDING

Deze publikatie is het eerste deel van een verhandeling over de Slavische Kitesjlegende. Zij beoogt, mede ter herdenking van het duizendjarig bestaan van Kiev Rus in 1988, een Nederlandse vertaling en een interpretatie te geven van: 1. 'De legende van de heilige stad Kitesj', een Oudslavische tekst uit 'Kitezkaja legenda', verzorgd door V.I.Komarovic, Moskou 1936 (proza).     2. 'De legende van de onzichtbare stad Kitesj en de jonkvrouw Fewronia', het libretto van de opera 'Kitesj' van N.Rimsky-Korsakov, geschreven door W.J.Belski in 1905 (poëzie). Dit zijn twee versies van de geheimzinnige Russische legende over de hemelvaart — of nederdaling in het Swetli Jarr (het hel stralende meer) — van de heilige stad Groot-Kitesj. Deze legende wordt, in welke versie dan ook, kortweg de Kitesjlegende genoemd.

De interpretatie zal geschieden:

a.	In relatie tot de Slavische byligni (heldenzangen), in de eerste plaats die over de Tafelronde van (de Gr aalbroederschap rond) koning Wladimir, het Rode Zonnetje van Kiev.
b.	Tegen de achtergrond van 'de vroege Russische geschiedenis' en de latere geschiedenisperioden van Dmitri Dónskoj en Dmitri Iwánowitsj die, wanneer zij op zich en tesamen worden beschouwd als een organisch geheel, dat zijn grondslag vindt in het gehonoreerde verzoek van de Slaven aan de Warjagen om orde (de zgn. Slavische Roeriksroep en het Warjaagse Antwoord daarop), aangeven hoe de inhoud van de Kitesjlegende samenhangt met die van de byligni.
c.	Aan de hand van de West-Europese geesteswetenschap. Bij de lezer wordt enige kennis voorondersteld van de leringen van de Theosofie, de Antroposofie en het Rozenkruisersdom. De byligni zijn voor dit doel in het kort herverteld, — vrijwel alle vanuit Boris Raptschinsky's boek 'Russische Heldensagen en Legenden', Thieme, Zutphen 1923 —, en voorzien van kommentaar, ook op basis van de westerse geesteswetenschap. Met betrekking tot de feiten in de schets van de vroege russische geschiedenis en de twee latere geschiedenisperioden heb ik mij gebaseerd op gemiddelde standaardwerken als 'Het Oude Rusland' uit de Parool-Lifeserie en Ph.L.Barbour's 'Dimitrij'.

De Kitesjlegende zal worden geïdentificeerd:

A.

Als de zgn. Slavische kultuurlegende (in vergelijking met de Faustlegende als de Germaanse kultuurlegende), middels een artikel van V.Tomberg over die legende (in het Voorwoord vermeld).

B.

Als Utopie ('de utopie Philadelphia' uit de Apokalyps) c.q. als 'het sociale sluitstuk', — in de vorm van een christelijke kommunestaat —, van de graalarbeid van koning Wladimirs Tafelronde (wat zal blijken uit het voornoemde onder b.) En als zodanigzal de Kitesjlegende worden geïnterpreteerd. Haar interpretatie als utopie draagt echter een inleidend karakter. In deel 2. van de verhandeling over deze legende zal het onderwerp Kitesj als Utopie' worden uitgediept, onder meer door de legende(n) te vergelijken met andere utopieën.

De Westeuropese geesteswetenschap, met name de Antroposofie, stelt en onderstreept dat de vroege Russische geschiedenis (met inbegrip van de regeringsperiode van Dmitri Dónskoj, M.N.) mede en vooral moet worden gezien als een mythologische voorschets van Ruslands 'toekomstige geschiedenis'. Uiteraard geldt dan iets dergelijks in nog sterkere mate voor 'de mythologische keerzij' van die geschiedenis, dus voor de Kitesjlegende en (in relatie tot) de byligni. In de interpretaties en kommentaren zal er daarom aanhoudend op worden gewezen dat de inhoud van de byligni en de Kitesjlegende (net als de geschiedenis van Kiev-Rus) zowel een aangelegenheid is van Ruslands verleden als van Ruslands toekomst.

Het stellen en onderstrepen van het bovenstaande werpt onvermijdelijk de vraag op naar het karakter van 'het huidige Rusland', d.w.z. vanhetRuslandalsMongoolswingewest, tsaristisch keizerrijk en kommunistische sovjetrepubliek. Uit de geschiedschrijving en de interpretatie zal blijken:

Dat deze verhandeling een bijdrage mag zijn van het terechte Warjaags Antwoord op de Slavische Roeriksroep om Orde in de zin zoals dat in de Epiloog is samengevat.

Baarn, Pinksteren 1988, M.N.